بر امامت امام رضا عليه السّلام كمتر از امامان قبلى نبوده ، بلكه آنچه اكنون به دست ما رسيده در مقايسه با امامان قبلى و بعدى بيشتر است . « 1 » علاوه بر آن برپايه گزارش‌هاى حديثى ، ائمه با اين گروه برخورد زيادى داشته « 2 » حتى فتنه واقفه را از قبل خبر داده بودند . پژوهشگران براى پيدايش اين گروه به عوامل مختلفى اشاره كرده‌اند كه در اينجا به مهمترين آن مىپردازيم . يك . انگيزه‌هاى اقتصادى و نفسانى براساس گزارش‌ها پيروان و طراحان نخست اين مذهب ، وكيلان امام موسى بن جعفر عليه السّلام و خزانه‌داران اموالى كه از شيعيان جمع‌آورى شده بود ، هنگامى كه امام رحلت كرد ، نفس اماره ، ايشان را وادار ساخت به خاطر عدم تسليم اموال به جانشين امام ، يعنى رضا عليه السّلام ، به منازعه با او بپردازند و نهايتا با توسل به حيله ، درگذشت امام موسى بن جعفر عليه السّلام را انكار كنند . بهانه آنها اين بود كه امام زنده است و ما تا هنگامى كه او ظهور نكرده ، اين اموال را به ديگرى واگذار نمىكنيم . گزارش‌ها دربارهء اسامى و تعداد اين وكيلان و حتى ميزان مبلغى كه نزد وكيلان بوده يكسان نيست ، اما همگى آنها حكايت از آن دارد كه ريشه انكار اين دسته تسليم صاحبان آن نسبت به نفس ذلت‌پذير بشرى و علايق اقتصادى بوده است . هرچند آنان براى توجيه كار خود بهانه‌هايى ساز مىكردند . « 3 » بنابر يك گزارش آغاز شكل‌گيرى واقفه آن بود كه نزد خاندان بنى اشعث سيصد هزار دينار زكات و ديگر حقوق شرعى فراهم آمده بود و آن را نزد دو تن از وكلاى امام كاظم عليه السّلام در كوفه بردند . در آن هنگام امام عليه السّلام در زندان هارون به سر مىبرد . از اين‌رو اين دو

--> ( 1 ) . براى اطلاع تفصيلى نك : احاديث گزارش شده در جلد اول از كتاب عطاردى ، مسند الامام الكاظم و صدوق ، عيون اخبار الرضا ، ج 1 ، ص 31 - 69 . ( 2 ) . نك : كشى ، ص 455 به بعد . ( 3 ) . صدوق ، عيون اخبار الرضا ، ج 1 ، ص 103 - 104 .